S obzirom da je po svim definicijama konstituisanja nacije, posebno važan  elemenat  upravo državno-pravni  okvir,  i  za  razjašnjenje  aktuelnihkonfuzija oko nacionalnog jedinstva i imena južnoslovenskih muslimana, bitno je podsjetiti na državno-pravni okvir iz kojeg su južnoslovenski muslimani izrasli u narod. U tom smislu, valja imati na umu da su se granice i srednjevjekovnih i savremenih država na ovim prostorima često mijenjale i preklapale, ali je činjenica da su južnoslovenski muslimani izrasli u naciju u sasvim drugačijim od sadašnjih državnopravnim okvirima. Istorijska je, takođe, činjenica da je u najdužem periodu državno-pravni okvir sazrijevanja  nacije južnoslovenskih  muslimana,  bio  upravo  okvir  sa  bosanskim prefiksom.

Ovo otuda što se već sredinom 14. vijeka, dakle i prije prodora Osmanlija na Balkan, Bosna prostirala od Velebita na zapadu, do Kosova na istoku i od Save na sjeveru, do Boke Kotorske, Brača, Hvara i Korčule na jugu.

 

Karta sandžaka bosanskog ejaleta na teritoriju BiH oko1600
Karta sandžaka bosanskog ejaleta na teritoriju BiH oko1600

Nadalje, u dužem periodu nakon prodora na Balkan, Otomanska imperija  je  administrativno organizovana  u  dva  beglerbegluka:  Anadoliju  i Rumeliju (Balkan). Beglerbegluci su se, pak, u početku dijelili na ejalete (veće administrativne cjeline) a kasnije na sandžakate (manje regionalne i

administrativne, pa i vojne cjeline).

Centralno  mjesto  u  Rumelijskom  beglerbegluku  i  po  nivou  nadležnosti i po veličini zauzimao je tzv. Bosanski ejalet (kasnije Bosanski, Hercegovački,  Novopazarski,  Skadarski  itd. sandžakati)  koji  je,  krajem  XVI vijeka, obuhvatao veći dio prostora današnje Srbije i BiH, kao i veći dio

današnje  Crne Gore  i prostirao se od  Šapca  (Srbija)  na  sjeveroistoku  doJadranskog mora i od Zvečana (Kosovo) na jugoistoku do Virovitice (Hrvatska) na sjeverozapadu.

 

Hiljadu četiristo šezdeset sedme (1467) godine formiran je i Hercegovački  sandžakat  sa  nahijama:  Kukanj  (Pljevlja),  Vraneš,  Ljuboviđa,Tomaševo, Pavino Polje i Mojkovac, te Srednje Polimlje, Potarje, Kolašin,Komarnica  (Drobnjaci),  Onogošt  (Nikšić),  kao  i  dijelom  Boke.  Sjedište Hercegovačkog sandžaka, premješteno je 1576. godine iz Foče u Pljevlja.

 

Bosanski, Hercegovački, Skadarski, nešto kasnije i Novopazarski sandžakati su, tokom  više  vjekova,  obuhvatali  gotovo  cjelokupni  prostor  na kojem i danas ima južnoslovenskih muslimana.

 

Sarajevo,Panoramski Prikaz,F.N.Sparra de Banstrorf,1697.godine
Sarajevo,Panoramski Prikaz,F.N.Sparra de Banstrorf,1697.godine

I, bez obzira na povremene reorganizacije i priključivanje dijela nekog od ovih, drugim sandžakatima,

Sarajevo je, tokom čitavog trajanja Otomanske imperije na Balkanu, bilojedan od glavnih administrativnih, duhovnih  i kulturnih centara  ne  samo Bosanskog  sandžaka.  Na  samom  osmanskom  dvoru,  posebno  u  vrijeme dok su Sokolovići stolovali na vezirskim tronovima, bošnjački jezik bio je jedan od jezika na kojem je obavljana diplomatska korespodencija.

 

Tekst: Rifat Rastoder, Časopis Almanah br.23-24

BOSNJACKO-KNJIZEVNO VECE

30.03.13

BOŠNJAČKO KULTUNO VEČE 17.11.12